لیزرها به مطب های پزشکی راه می یابند

لیزرها به مطب های پزشکی راه می یابند

بسته به سن و سالتان ممکن است وجود لیزرها در فیلمهای جنگ ستارگان یا planetarium  را به خاطر بیاورید. امروزه لیزرها در بسیاری از حوزه‎های زندگی روزانه مورد استفاده قرار میگیرند. هنگامی که به سوپرمارکت میروید، لیزرها بارکدهای روی اقلام خریداری شده‌تان را اسکن میکنند. لیزرها در پزشکی و دندانپزشکی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.

در سال 1917، آلبرت انیشتین مبنای نظری لیزرها را منتشر ساخت اما نخستین وسایل در اوایل دهه شصت ساخته شدند.

در حال حاضر دندانپزشکان از انواع بسیار زیادی از لیزرها استفاده می کنند. لیزرهای دی‌اکسید کربن (CO2) یکی از نخستین لیزرهای مخصوص جراحی دهان بودند. دندانپزشکان امروزه از لیزرهای اربیم، Nd:Yag و دیود نیز استفاده میکنند. امروزه میتوان برای برش نه تنها بافتهای نرم (مانند لثه) بلکه برای برش بافت سخت (دندان و استخوان) نیز از لیزرها استفاده کرد. لیزرهایی نیز وجود دارند که برای شناسایی پوسیدگی در یک دندان یا سفت کردن مواد کامپوزیت مورد استفاده قرار میگیرند.

لیزر چیست؟

لیزر مخفف تقویت نور توسط گسیل القایی تابش است. یک لیزر دندانپزشکی دارای یک منبع قدرت و یک محفظه حاوی یک گاز یا کریستال است.

منبع قدرت، مولکولهای گاز یا کریستال را القاء و بسته های انرژی به نام فوتون ها را ایجاد میکند. آینه‌ها برای هدایت کردن فوتون‌ها استفاده میشوند که به صورت یک پرتور باریک و شدید نور لیزر شلیک میشوند. بسته به نوع گاز یا کریستال مورد استفاده، لیزرهای مختلفی وجود دارد. در برخی لیزرهای دندانپزشکی، یک لوله آلومینیومی توخالی جای آینه‌ها را گرفته است و فوتونها را منعکس میسازد.

از آنجا که لیزرها گران بوده و یادگیری نحوه استفاده از آنها زمان می برد، بسیاری از دندانپزشکان هنوز آنها را تهیه نکرده‌اند. اما لیزرها در حال رواج و محبوبیت هستند. عملهای انجام شده با یک لیزر معمولا هزینه‌ای بیشتر از عملهای انجام شده با مته (هندپیس) یا تیغ جراحی ندارد. اکثر درمانهای انجام شده با لیزرها درواقع زمان کمتری از عملهای انجام شده به روشهای سنتی صرف میکنند.

چه لیزرهایی در دندانپزشکی استفاده می شوند؟

لیزر دی اکسید کربن (CO2) در جراحی دهان استفاده می شود و خونریزی کمی را به وجود آورده یا اصلا باعث خونریزی نمیشود. زیرا لیزر انتهای عروق خونی کوچک در منطقه را مهروموم میکند. لیزر همچنین  انتهای عصب را نیز مهروموم میکند و درد پس از عمل را کاهش میدهد. دندانپزشک میتواند قدرت لیزر را تنظیم نماید.

لیزرهایی که از اربیم همراه با سایر عوامل استفاده می کنند، امروزه رایجترین لیزرها از سوی دندانپزشکان هستند. آنها مانند یک مته سنتی، عموما دارای یک جریان هوا و آب هستند و میتوانند دندانها، استخوان و بافت نرم را برش بدهند. برای این لیزرها به بی حسی بسیار کمی نیاز است یا اصلا نیازی به بیحسی وجود ندارد. معمولا پس از جراحی دردی وجود ندارد.

لیزرهای دیود از هوا و آب استفاده نمی کنند. آنها را می توان برای برش بافت نرم یا بلیچینگ دندانها مورد استفاده قرار داد. همچنین میتوانند برای کاهش درد در عضلات یا مفاصل نیز مورد استفاده قرار بگیرند. این لیزر کم توان نامیده میشود. هنگامیکه دندانپزشک از یک لیزر دیود برای برش استفاده میکند، شما به یک بیحسی موضعی و در برخی موارد تزریق برای بیحس کردن منطقه مورد نظر نیاز خواهید داشت.

لیزرهای Nd:Yag را می توان برای برش بافتهای سخت و نرم مورد استفاده قرار داد اما بافت سخت را به خوبی لیزرهای اربیم برش نمیدهند. بنابراین در این مورد کمتر مورد استفاده قرار میگیرند.

نحوه استفاده

لیزرها در بسیاری از عمل های جراحی از قبیل موارد زیر استفاده میشوند:

بیوپسی -  لیزرها اغلب برای برداشتن بافت مورد استفاده قرار می گیرند تا بتوان آنها را زیر میکروسکوپ ارزیابی کرد. معمولا برای بیوپسی با لیزر به بخیه نیاز نیست. منطقه خود به خود التیام می یابد.

برداشتن ضایعات (ابلیشن) – لیزرها میتوانند ضایعاتی مانند لکوپلاکی را با نابود ساختن لایه‌های نازک سلولهای سطح به جای برداشتن یک قسمت بزرگ از بافت را بردارند. ابلیشن معمولا پس از یک بیوپسی انجام میشود تا تضمین شود که سلولها سرطانی نیستند. از آنجا که تنها لایه‌های نازکی از سلولها در این فرایند برداشته میشوند، به بخیه نیازی نیست.

فرنکتومی – فرنوم یک شاخه از بافت در دهان است. فرنوم ها بین دو دندان جلویی بالا، در زیر زبان و روی اطراف لثه‌ها یافت میشوند. در برخی افراد، فرنوم بسیار سفت یا متصل است به گونه‌ای که باعث بروز مشکلاتی در سخن گفتن یا بیرون آمدن دندان میشود. در فرنکتومی، این قسمت از بافت برش داده میشود. فرنکتومی با لیزر نسبت به فرنکتومی با چاقوی جراحی، خونریزی کمتری به دنبال دارد و همچنین به درد کمتر و التیام سریعتر منجر میشود و به بخیه نیازی نیست.

آشکار ساختن دندان های نهفته -   دندان های نهفته در استخوان فک گیر کرده اند. دندانی که بیشتر نهفته میشود و احتیاج به آشکار شدن یا اکسپوز دارد، دندان نیش بالاست. اکسپوز دندان، ارتودنتیست را قادر میسازد تا قلابی به دندان و دندانهای نزدیک آن وصل کند. این کار به بیرون کشیدن دندان به داخل دهان کمک میکند. لیزر میتواند لثه و استخوان را برش بدهد تا دندان اکسپوز شود. این روش باعث خونریزی کمتری خواهد شد.

لثه برداری – داروهای خاصی باعث رشد بیش از حد لثه می شوند. برخی اوقات بافت لثه آنقدر رشد میکند که اکثر تاج دندان را می‌پوشاند. لثه برداری، بافت بیش از حد رشد یافته را برمی‌دارد. استفاده از لیزر برای برداشتن بافت از خونریزی جلوگیری میکند. همچنین جراح میتواند با استفاده از لیزر بافت لثه اطراف دندانها را نیز به نحوی مدل دهد که طبیعی به نظر برسد.

پرکردن -  انواع خاصی از لیزرها را میتوان برای برداشتن پوسیدگی دندان و آماده سازی دندانها مورد استفاده قرار داد. این کار اغلب بدون بی حسی انجام میشود. این روش به ویژه در درمان کودکان موثر است. استفاده از لیزر همچنین دندانپزشک را قادر میسازد تا قبل از قرار دادن ماده پرکردگی، بخش کمتری از دندان را بردارد. این روش را نمیتوان برای پرکردگیهای نقره قدیمی مورد استفاده قرار داد.

اندودنتیک - لیزرها را میتوان جهت استریل کردن روت کانال مورد استفاده قرار داد. لیزر 99.8% باکتریهای موجود در کانال را می‌کشد. همچنین برای جراحی ریشه به نام آپیسکتومی نیز میتوان از لیزرها استفاده کرد. لیزر برای بریدن بافت نرم و رسیدن به استخوان استفاده میشود. سپس استخوان با لیزر برداشته میشود تا ریشه‌ی دندان اکسپوز شود.

درمان حساسیت – دندان های حساس را میتوان با نگه داشتن هندپیس لیزر در بالای منطقه حساس دندان درمان کرد که معمولا در نزدیکی خط لثه قرار دارد.

اکسپوز ایمپلنت های دندانی – ایمپلنت های دندانی، پیچ های خاصی هستند. آنها در داخل فک قرار داده میشوند تا جایگزین دندان از دست رفته گردند. معمولا، بافت لثه در زمان التیام ایمپلنت روی آن قرار داده میشود. سپس با استفاده از چاقوی جراحی برداشته میشود. برخی جراحان برای اکسپوز بالای ایمپلنت ترجیح میدهند از لیزر استفاده کنند که همچنین قرار گرفتن سریعتر تاجها یا بریج یا دندان مصنوعی روی ایمپلنتها را امکانپذیر میسازد.

درمان خروپف -  جراحی uvulopalatoplasty با کمک لیزر (LAUP) برای کوتاه کردن کام انجام میشود. این bulb بافت است که در انتهای گلوی شما آویزان است و برخی اوقات باعث خروپف میشود.

درمان پریودنتال – لیزرها را می توان برای کاهش عمق "پاکتهای" اطراف دندانهای افراد دچار بیماریهای پریودنتال (لثه) مورد استفاده قرار داد. لیزر باکتریهایی که لثه ها را متورم ساخته و استخوان اطراف دندان را نابود ساخته‌اند می‌کُشد.

درمان زخم های سرد (زخم های آفتی) – در افراد مبتلا به زخم های سرد، میتوان برای از کار انداختن انتهای عصب از لیزر استفاده کرد. این کار باعث نمیشود که زخمها سریعتر التیام یابند، اما درد آنها را کاهش میدهد.

سایر کاربردها – لیزرها همچنین برای انواع مختلف بیماریهای پوستی نیز کاربرد دارند. آنها در برداشتن ضایعات عروقی و برخی پیگمانته ها استفاده میشوند. لیزرها همچنین برخی اوقات برای جوانسازی پوست و برداشتن چین و چروک استفاده میشوند.

آیا لیزرها بدون خطر هستند؟

لیزرها اگر توسط دندانپزشکان آموزش دیده استفاده شوند، کاملا بدون خطر خواهند بود. در حقیقت از آنجا که برش آنها بسیار دقیق است، دندانپزشکان اغلب مجبور به برداشتن بافت کمتری هستند.

یک کلید، لیزر را فعال می کند. این کلید به طور جداگانه ذخیره شده است تا از روشن شدن ناگهانی لیزر جلوگیری کند.

دندانپزشک، دستیاران و بیمار باید برای محافظت از چشمهایشان در مقابل نور لیزر عینک استفاده کنند. لنزهای پلاستیکی شفاف نیز برای لیزرهای دی اکسید کربن مناسب هستند. برای سایر لیزرها به عینکهای ویژه نیاز است. در بیرون اتاق باید یک تابلوی هشدار نصب شود تا به دیگران در خصوص استفاده از لیزر هشدار داده شود.

خطرات لیزر چیست؟

تمامی عمل های انجام شده روی دندانها مقداری از ریسک را به همراه دارند که میتواند شامل آسیب به دندانها یا سایر بافتها، خونریزی و عفونت باشد. با اینحال، احتمال بروز این مشکلات با لیزر نسبت به روشهای معمولی کمتر است. یکی از دلایل آن این است که لیزرها میتوانند با دقت بسیار زیادی برش دهند که خطر آسیب به بافتها را کاهش میدهد. لیزرها همچنین رگها را بسته و جرمها را می‌کُشند. بنابراین به ندرت عفونت و خونریزی بیش از حد رخ خواهد داد.